اخبار و اطلاعیه ها



استفاده از تحریم‌های اقتصادی برای اجبار ملت‌ها چیز جدیدی در سیاست خارجی نیست. 432 سال قبل از میلاد مسیح ، بافرمان مجلس آتن تمام معاملات بین مگارا و امپراتوری آتن تحریم شد. اگرچه تحریم برای قرن‌ها مورداستفاده قرارگرفته، ولی از اوایل قرن بیستم تبدیل به یک ابزار به‌طور فزاینده‌ای محبوبی در سیاست خارجه شده است.

 

 

استفاده از تحریم‌های اقتصادی برای اجبار ملت‌ها چیز جدیدی در سیاست خارجی نیست. 432 سال قبل از میلاد مسیح ، بافرمان مجلس آتن تمام معاملات بین مگارا و امپراتوری آتن تحریم شد. اگرچه تحریم برای قرن‌ها مورداستفاده قرارگرفته، ولی از اوایل قرن بیستم تبدیل به یک ابزار به‌طور فزاینده‌ای محبوبی در سیاست خارجه شده است. 

ایالات‌متحده، تحریم‌های اقتصادی علیه بیش از 30 کشور برای بیش از 120 بار در قرن بیستم به کاربست.  اما شمار زیادی از تحقیقات نشان می‌دهند که فشار اقتصادی خارجی اغلب در دستیابی به هرگونه تغییر عمده رفتاری و یا سیاسی در هدف اغلب مواقع با شکست مواجه می‌شوند (به‌عنوان‌مثال به این منابع می‌توانید رجوع کنید: Gal-tung 1967; Wallensteen 1968; Barber 1979; Baldwin 1985; Pape 1997). دانشمندان تخمین می‌زنند که تحریم در 65 تا 95 درصد از موارد  با شکست مواجهه می‌شوند (Hufbauer, Schott, and Elliott 1990; Hufbauer et al. 2007, Pape 1997 ).  نتایج مطالعات نشان می‌دهد درحالی‌که اعمال تحریم‌های اقتصادی تأثیر چشمگیری در ایجاد تغییرات عمده رفتاری و یا سیاسی در هدف ندارند، ولی سلامت عمومی را به‌شدت با مشکل مواجهه می‌سازد. بااین‌حال هنوز به‌عنوان یک ابزار محبوب در سیاست خارجه بکار گرفته می‌شوند.

تحریم‌های اقتصادی می‌توانند شرایط و اوضاع سلامت عمومی را از طریق محدودیت برای دسترسی کافی به نیازهای ا ساسی شامل خوراک، پوشاک و مسکن تهدید کنند. اتخاذ تحریم‌های تجاری هدفمند بر محصولات کشاورزی، تجهیزات پزشکی و محصولات دارویی می‌تواند به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای وضعیت سلامت جامعه تحریم شده را با تهدید مواجه نماید. به‌علاوه تحریم‌های تجاری بر عوامل تولید و کالاهای واسطه نظیر سوخت، کودها بذرهای کشاورزی، مواد اولیه دارویی و کالاهایی که برای سیستم تأمین آب و برق مورداستفاده قرار می‌گیرند نیز منجر به مختل شدن عملکرد کارای نظام سلامت و بخش‌های مرتبط با آن می‌گردد. در این شرایط امنیت غذایی از بین رفته و دسترسی به خدمات سلامت کاهش می‌یابد. که نتیجه آن افزایش نرخ مرگ ومیرمادران و نوزادان و نیز شیوع و گسترش بیماری‌های واگیردار بخصوص میان قشرهای ضعیف جامعه است. در چنین شرایطی نمی‌توان به دسترسی کامل به اهداف توسعه هزاره امید داشت.

در بعضی از موارد تحریم دارو و مواد غذایی در حالی اعمال می‌شود که گاها صادرات دخانیات از لیست تحریم‌ها معاف می‌گردد. حتی زمانی که بیان می‌شود تحریم‌های اقتصادی به‌گونه‌ای طرح‌ریزی‌شده است که انواع خاصی از کالاها و تولیدات نظیرموادغذایی، مواد دارویی و تجهیزات پزشکی از لیست تحریم کنار گذاشته‌شده‌اند، کماکان می‌تواند به‌طور غیرقابل‌اجتنابی سلامت اقشار آسیب‌پذیرتر اجتماعی را تهدید نماید. مخصوصاً در کشورهای با اقتصاد کوچک و تک‌محصولی و بر پایه نفت، تحریم‌های اقتصادی می‌تواند به نحوه قابل‌توجه‌تری سلامت عمومی را تحت تأثیر قرار دهد. در کشورهای متکی به درآمد نفتی کاهش فروش نفت می‌تواند از طریق کاهش تولید ناخالص داخلی منجر به کاهش هزینه کرد دولت در بخش سلامت گردد. با کاهش سهم دولت در تأمین مالی هزینه‌های سلامت، سهم پرداخت مردم افزایش‌یافته و درنتیجه درصد بیشتری از خانوارها با هزینه‌های کمرشکن و فقرزای سلامت مواجهه می‌گردند.

اگرچه سابقه نخستین تحریم جامع سراسری علیه ایران - اولین قطعنامه شورای امنیت علیه ایران- به زمان نخست‌وزیری محمد مصدق و واکنش علیه ملی شدن صنعت نفت ایران برمی‌گردد ولی عمده تحریم‌ها علیه ایران پس از وقوع انقلاب اسلامی سال 13۵۷، بعد از اشغال سفارت آمریکا در تهران شکل گرفت و در پی چالش بر سر برنامه هسته‌ای ایران شدت بیشتری یافت.

 آمریکا از سال ۱۹۸۰ تحریمات اقتصادی وسیعی را در واکنش به تصرف سفارت آمریکا در تهران علیه ایران وضع نمود. به‌طوری‌که ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های دولت ایران را مصادره کرد. پس از آزادی گروگان‌ها توسط دولت ایران، این مصادره پایان نیافت و این دارایی‌های ایران تا به امروز ضبط است. در پی مذاکرات هستی آمریکا با ایران، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، باراک اوباما، اعلام کرد که ایالات‌متحده قصد بازگرداندن این مبلغ را به‌صورت قسطی به ایران دارد. در ادامه در سال ۱۹۹۵، بیل کلینتون رئیس‌جمهور وقت آمریکا اقدام به وضع تحریم‌هایی نمود که به‌موجب آن شرکت‌های نفتی آمریکایی از سرمایه‌گذاری در طرح‌های نفت و گاز ایران منع شده بودند. همچنین روابط بازرگانی با ایران نیز یک‌جانبه قطع گردید. تحریم اعمال‌شده آمریکا در ۱۹۹۵ شرکت‌های هوانوردی را از فروش هواپیما و قطعات یدکی به خطوط هوایی ایرانی بازمی‌دارد. این موضوع تا حد زیادی کیفیت سفرهای هوایی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

 برنامه هسته­ای ایران از سال ۸۵ و به دنبال ارجاع پرونده کشورمان از آژانس بین­المللی انرژی اتمی به شورای امنیت سازمان ملل، با تحریم­های مختلفی مواجه شده است. قدرت‌های دنیا با ادعای انگیزه توقف در پیشرفت برنامه اتمی ایران تحریم‌های همه‌جانبه ایی را علیه ایران شکل دادند. به گفته کارشناسان این تحریم‌ها بر روی برنامه اتمی ایران تأثیرگذار نبوده است، بلکه تأثیرات منفی بر روی اقتصاد ایران گذاشته است. این تحریم‌ها در زمینه‌های اقتصادی، علمی، سیاسی، فروش سلاح و مهمات می‌باشد. ازجمله تأثیرگذارترین این تحریم‌ها می‌توان به تحریم صادرات نفت ایران و بانک مرکزی ایران اشاره کرد که اقتصاد تک‌محصولی ایران (نفت) و نقش بانک مرکزی ایران در وصول درآمد سهل حاصل از فروش نفت ایران به کشورهای جهان را هدف گرفته است. با توجه به تحریم هردو بخش نامبرده، اقتصاد ایران دچار مشکل جدی شده است. با کاهش صادرات نفت و به‌تبع آن کاهش درآمدهای نفتی، دولت با مشکلاتی برای پوشش هزینه‌های خود مواجه شده است. از طرفی پرداخت یارانه از سوی دولت جمهوری اسلامی در شرایطی که درآمدهای نفتی دولت محدودشده نیز بار مالی عظیمی بر دوش دولت است که مانع از سرمایه­گذاری کافی دولت در بخش­های دیگر اقتصاد ازجمله حوزه سلامت می­شود. تحریم غیرمستقیم بر دارو و مواد غذایی در حالی اعمال می‌شود که آمریکا صادرات دخانیات به ایران را از لیست تحریم‌ها معاف کرده است و ایران سومین واردکننده سیگار آمریکایی در دنیاست. پرونده ایران در تاریخ هجدهم اسفند ۱۳۸۴مطابق با هشتم مارس ۲۰۰۶ از سوی شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به شورای امنیت ارجاع شد. شورای امنیت تاکنون شش قطعنامه علیه پرونده اتمی ایران تصویب کرده که چهار قطعنامه آن حاوی تحریم‌های تازه بوده است.

مقام‌های دولت آمریکا تحریم‌های اعمال‌شده علیه ایران را سخت‌ترین و فلج‌کننده‌ترین تحریم‌ها در طول تاریخ دنیا نامیده‌اند. از نگاه رهبران واشنگتن و مقامات همسو با آن، جمهوری اسلامی ایران خطرناک‌ترین مخالفی است که ایالات‌متحده با آن روبرو است. در این راستا آنان بر این باورند که روندها و فرآیندهای سیاسی و امنیتی ایران ماهیت گیج‌کننده داشته است و در دوره‌های طولانی، این کشور محور انتقام مردم خاورمیانه از آمریکا بوده است.

تحریم‌های ایران را ازنظر تحریم کنندگان می‌توان به 2 دسته کلی تقسیم‌بندی کرد: تحریم‌های چندجانبه همچون تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل، تحریم‌های اتحادیه اروپا، تحریم‌های تک جانبه از سوی کشورهای مختلف مانند ایالات متحده و تحریم‌های کنگره آمریکا. اگرچه دارو و تجهیزات پزشکی مستقیماً تحت تحریم‌های بین‌المللی قرار نگرفته اما چون ایران مجاز به استفاده از سیستم‌های پرداخت بین‌المللی نیست کشور با کمبود دارو و تجهیزات پزشکی برای درمان 30 مورد از بیماری‌ها  ازجمله سرطان، مشکلات قلب و تنفس، تالاسمی و مالتیپل اسکلروزیس(MS) مواجه است. در این زمینه مرگ یک نوجوان هموفیلی بسیار جنجال‌برانگیز شد. تحویل برخی از محصولات کشاورزی به ایران نیز تحت تأثیر همین عامل قرارگرفته است.

با توجه به آنچه بیان شد، حتی اگر تحریم­های اقتصادی به نحوی طرح‌ریزی شوند که سلامت عمومی از لیست تحریم­ها مستثتی شده باشد کماکان نمی­توانند به‌اندازه کافی مهربانانه باشند تا از فجایع غیرنظامی اجتناب ورزند. در چنین شرایطی افراد جامعه به‌طور ناعادلانه‌ای هزینه­های ناشی از تحریم­ها را متحمل می‌شوند به‌طوری‌که اقشار آسیب‌پذیرتر (نظیر مادران، نوزادان، کودکان، سالمندان، فقرا و روستائیان) قربانیان اصلی تحریم‌ها می‌گردند و دستیابی به اهداف توسعه هزاره تحت تأثیر قرار می‌گیرد. بااین‌حال هنوز اطلاعات و دانش ما در مورد تحریم‌ها و اثرات سلامت آن محدود است. به‌طوری‌که هنوز این سؤالات وجود دارد که:

-        میزان و اندازه­ای تأثیر تحریم­ها بر سلامت چقدر است؟

-        گروه‌های آسیب‌پذیرتر از تحریم‌های اقتصادی کدامند؟

-        اثرات بلندمدت و کوتاه‌مدت تحریم‌ها بر سلامت کدم‌اند؟

-        ماندگاری این اثرات تا چه اندازه است؟چه عواملی آن را تحت تأثیر قرار می‌دهد؟

-        چگونه دولت‌ها می‌توانند اثر تحریم‌های اقتصادی-تجاری را بر سلامت عمومی کنترل کنند؟

 





پربازدید های این هفته